Kayıp ve Yas Süreci
Kayıp, bireyin yaşamında sevilen birinin, durumun, nesnenin ya da bir değerin yitirilmesi olarak tanımlanabilmektedir.
Kayıp sonrası yaşanan duygusal, fiziksel ve sosyal tepkiler de yas olarak ifade edilir. Yas süreci, kayıp sonrası yaşanan doğal bir duygusal süreçtir.
Yas süreci, sıklıkla ölüm kavramı ile eşleştirdiğimiz bir durum olması ile beraber göç, ayrılık, hastalıklar, kariyer değişikliği, emeklilik, finansal kayıplar, toplumu etkileyen olaylar, beklentiler, hayattaki rol değişimleri gibi birçok alan üzerinde deneyimlediğimiz bir durumdur.
Yas Sürecinin Evreleri:
Yas sürecinin evreleri Elisabeth Kübler-Ross tarafından tanımlanan model ile beş aşamadan oluşur.
Dikkat edilmesi gereken nokta ise yas süreci evreleri her birey için aynı sıra ile ve aynı şekilde yaşanmayabilir. Kişisel bir süreçtir.
- İnkar: Kaybın ilk etkisiyle bireyler kayıp gerçekliğini kabul etmekte zorlanır ve durumu inkar ederler. Gerçeklikten kaçma, olay hakkında konuşmaktan kaçınma, şok hissi gibi belirtiler gözlemlenebilir.
- Öfke: Birey, kaybın gerçekliğini fark etmeye başlaması ile beraber üzüntü, öfke gibi duygular hissetmeye başlar. Kayıp üzerine düşünmeye başlar. Yaşanan kayıp durumu acımasız ve adaletsiz görünür.
- Pazarlık: Bu süreçte kişi içsel bir anlaşma yapma sürecine girer. Bunu inanışına göre dualarla, dileklerle kaybın etkisini azaltmak ya da geri getirmek amaçlı yapmaya çalışır. Kendilerine sözler verirler ve kaybedilen kişinin ya da nesnenin geri gelmesini sağlayabileceklerine inanırlar. Bunun yanı sıra bu evrede “ya şöyle olsaydı” soruları sorarak her şeyin farklı olması ihtimalini isteyebilirler.
- Depresyon: Yas sürecinde en çok hissedilen duygular üzüntü ve özlem olur. Bu duygular çok yoğun ve acı verici olabilmekle beraber sosyal olarak izolasyon ihtiyacı, enerji kaybı gibi etkiler de eşlik edebilir.
- Kabullenme: Birey yas sürecinin evrelerini yaşamaya izin verdiyse bir süre sonra acısının yoğunluğunun azaldığını, hayatının devam ettiğini deneyimlemeye başlar. Yas süreci tamamen bitmek yerine bireyler artık onunla yaşamayı öğrenirler.
Yas sürecinde destek almam gerektiğini nasıl anlarım?
Yas sürecinde yaşantılanan duygular ve durumlar kişiden kişiye farklılık gösterebildiği gibi bunların süreleri de farklılık gösterebilmektedir.
- Yas sürecinde yaşanan derin üzüntü ve kederin çok uzun süre devam etmesi ve zamanla azalmıyor olması,
- Gündelik rutinleri yerine getirmek zorluyorsa,
- İştah kaybı, yorgunluk, uyku problemleri uzun süredir devam ediyorsa,
- Kendine ya da başkalarına yönelik zarar verme düşünceleri varsa,
- Uzun süren sosyal ortamlardan izolasyon isteği,
- Geleceğe dair umutsuzluk gibi durumların varlığında profesyonel bir yardım almak önemlidir ve süreci olumlu yönde destekler.
*Buradaki tüm yazılanlar konu ile ilgili genel bilgi vermek amaçlıdır.
Herkesin deneyimi kendine özgü ve kendi içerisinde değerlendirilecek dinamikler barındırır.
Kendinizi daha iyi tanıyabilmek ve içsel yolculuğunuza başlamak adına randevu almak için iletişime geçebilirsiniz.